Hoe kinderen vroeger les kregen met grote platen aan de muur
Goedemorgen allemaal,
Vandaag ga ik jullie meenemen terug in de tijd.
Naar een tijd zonder digiborden, zonder YouTube-filmpjes en zonder tablets in de klas.
Want vroeger leerden kinderen met iets heel bijzonders: oude schoolplaten.
Misschien hebben jullie ze weleens gezien bij opa en oma, in een museum, of zelfs als decoratie aan de muur. Grote platen met tekeningen van dieren, ridders, de Romeinen of landen van de wereld.
Maar vroeger waren deze platen superbelangrijk in de klas.
Vandaag vertel ik jullie:
- Wat schoolplaten precies zijn
- Waarom ze werden gebruikt
- Hoe ze eruitzagen
- Waarom ze vaak uit losse delen bestonden
- Welke vakken ermee werden gegeven
- Hoe het vroeger op school ging
- En waarom mensen ze nu nog steeds mooi vinden
Ik heb ook drie voorbeelden van schoolplaten meegenomen.
- Wat zijn schoolplaten?
Schoolplaten zijn grote afbeeldingen die vroeger in klaslokalen hingen.
Ze werden gebruikt om kinderen iets uit te leggen.
Eigenlijk waren ze het “digibord van vroeger”.
De meester of juf hing een plaat op en vertelde daar een verhaal bij.
Bijvoorbeeld:
- een plaat van het menselijk lichaam
- een kaart van Nederland
- een afbeelding van een middeleeuws kasteel
- of dieren uit de jungle
De kinderen moesten goed kijken en luisteren.
- Wanneer werden schoolplaten gebruikt?
Schoolplaten werden vooral gebruikt tussen ongeveer 1850 en 1970.
Dus meer dan honderd jaar lang!
In die tijd hadden scholen:
- geen computers
- geen filmpjes
- geen beamers
- geen internet
Boeken waren duur en niet ieder kind had een eigen boek.
Daarom waren grote platen handig.
Iedereen in de klas kon dezelfde afbeelding tegelijk bekijken.
- Hoe zag een klas vroeger eruit?
Een klas van vroeger zag er heel anders uit dan nu.
Vaak zaten kinderen:
- in houten bankjes
- recht achter elkaar
- met een lei of kroontjespen
Voor in de klas stond een groot schoolbord.
En aan de muur hing vaak een schoolplaat.
Soms zaten er haakjes aan de muur zodat de meester snel een andere plaat kon ophangen.
Veel scholen hadden tientallen platen.
- Hoe zagen schoolplaten eruit?
Schoolplaten waren meestal:
- heel groot
- kleurrijk
- duidelijk getekend
- stevig gemaakt
Vaak zaten ze op:
- karton
- linnen
- of doek
Aan de boven- en onderkant zat vaak een houten stok.
Daardoor konden ze makkelijk worden opgerold en opgehangen.
Sommige platen waren net kleine kunstwerken.
De tekeningen werden vaak gemaakt door echte kunstenaars.
- Waarom waren schoolplaten zo stevig gemaakt?
Schoolplaten moesten heel lang meegaan.
Ze werden vaak gemaakt van stevig papier dat op linnen of doek werd geplakt.
Aan de boven- en onderkant zaten houten stokken zodat de plaat makkelijk kon hangen en oprollen.
Omdat schoolplaten duur waren, gingen scholen er zuinig mee om.
Beschadigde platen werden vaak gerepareerd met plakband, nieuw linnen of karton.
Daardoor zien sommige oude schoolplaten er vandaag een beetje versleten uit — en dat maakt ze juist bijzonder.
- Waarom waren schoolplaten zo belangrijk?
Mensen leren vaak beter door te kijken.
Dat geldt nu nog steeds.
Een meester kon met één plaat een heel verhaal vertellen.
Bijvoorbeeld:
“Wat zien jullie allemaal op deze plaat?”
Dan moesten kinderen goed observeren.
Dat maakte de les levendiger.
Sommige kinderen konden nog niet goed lezen, maar wél goed kijken.
Daarom waren schoolplaten heel handig.
- Schoolplaten bij biologie
Biologie was één van de bekendste onderwerpen.
Er waren platen van:
- dieren
- planten
- het menselijk lichaam
- insecten
- de seizoenen
Bijvoorbeeld:
- een doorsnede van een bloem
- het skelet van een mens
- vogels in het bos
- vissen in een sloot
De tekeningen waren vaak heel gedetailleerd.
Soms stonden alle onderdelen erbij geschreven.
De meester wees met een stok dingen aan op de plaat.
- Schoolplaten bij aardrijkskunde
Ook bij aardrijkskunde werden veel schoolplaten gebruikt.
Bijvoorbeeld:
- kaarten van landen
- vulkanen
- bergen
- rivieren
- andere culturen
Kinderen leerden hoe mensen leefden in andere delen van de wereld.
Er waren platen van:
- Eskimo’s
- woestijnen
- jungles
- vissersdorpen
- boerderijen
Sommige platen laten nu een ouderwets beeld zien van andere landen.
Dat komt doordat ze heel lang geleden zijn gemaakt.
- Schoolplaten bij geschiedenis
Geschiedenis werd met schoolplaten extra spannend.
Stel je voor:
De meester hangt een enorme plaat op van een ridderkasteel.
Of van de Romeinen.
Of van de hunebedbouwers.
Dan leek het alsof je echt terug in de tijd keek.
Veel kinderen vonden geschiedenis daardoor leuker.
Er waren platen van:
- Vikingen
- de Middeleeuwen
- Willem van Oranje
- de Tweede Wereldoorlog
- oude beroepen
- Hoe werden de platen gemaakt?
Dat was veel werk.
Eerst maakte een kunstenaar een grote tekening.
Daarna werd die gedrukt.
Vaak gebeurde dat met speciale druktechnieken.
Goede schoolplaten moesten:
- duidelijk zijn
- groot genoeg zijn
- mooie kleuren hebben
- lang meegaan
Daarom werden stevige materialen gebruikt.
- Bekende makers van schoolplaten
In Nederland waren sommige makers heel beroemd.
Bijvoorbeeld:
- Isings
- Koekkoek
- Jetses
Hun platen hangen nu soms in musea.
Sommige mensen verzamelen oude schoolplaten.
Ze kunnen best veel geld waard zijn.
- Waarom verdwenen schoolplaten?
Vanaf ongeveer de jaren 70 kwamen:
- televisie
- dia-projectoren
- filmstroken
- later computers
Daardoor werden schoolplaten minder gebruikt.
En tegenwoordig hebben scholen:
- digiborden
- tablets
- educatieve video’s
Toch zijn schoolplaten nooit helemaal verdwenen.
- Waarom vinden mensen ze nu weer mooi?
Veel mensen vinden oude schoolplaten nostalgisch.
Dat betekent dat ze denken aan vroeger.
Ze worden nu vaak gebruikt als:
- decoratie
- posters
- wandversiering
Bijvoorbeeld in:
- woonkamers
- restaurants
- scholen
- bibliotheken
Mensen vinden de tekenstijl vaak mooier en rustiger dan moderne afbeeldingen.
- Mijn voorbeelden van schoolplaten
(Hier laat de leerling de meegenomen platen zien.)
Bijvoorbeeld:
Voorbeeld 1 – Biologie
Vertel:
- wat erop staat
- welke kleuren je ziet
- wat kinderen ervan konden leren
Voorbeeld 2 – Geschiedenis
Vertel:
- uit welke tijd het komt
- welke mensen of gebouwen erop staan
Voorbeeld 3 – Aardrijkskunde
Vertel:
- welk land of landschap je ziet
- wat bijzonder is aan de afbeelding
Laat de klas goed kijken.
Je kunt ook vragen stellen zoals:
- “Wat valt jullie op?”
- “Zouden jullie zo les willen krijgen?”
- “Welke plaat vinden jullie het mooist?”
- Verschillen tussen vroeger en nu
Vroeger
Nu
Schoolplaten
Digibord
Grote tekeningen
Video’s en animaties
Meester vertelt
Interactieve lessen
Eén plaat voor de klas
Iedereen eigen scherm
Maar eigenlijk proberen beide hetzelfde te doen:
Kinderen iets duidelijk uitleggen.
- Leuk weetje
Sommige oude schoolplaten zijn meer dan 100 jaar oud.
En toch zien ze er vaak nog prachtig uit.
Dat komt doordat ze stevig werden gemaakt.
Soms ruiken ze zelfs nog een beetje oud naar karton en schoolgebouw.
- Mijn mening
Ik vind oude schoolplaten bijzonder omdat:
- ze mooi getekend zijn
- ze veel vertellen over vroeger
- en omdat kinderen vroeger hier echt les mee kregen
Ik vind het knap dat kinderen zoveel leerden zonder computers.
Afsluiting
Dit was mijn spreekbeurt over oude schoolplaten.
Nu weten jullie:
- hoe kinderen vroeger les kregen
- waarom schoolplaten belangrijk waren
- waarom ze op karton zaten
- en welke vakken ermee werden gegeven
Bedankt voor het luisteren!
Zijn er nog vragen?