Geschiedenis schoolplaten
Schoolplaten behoren tot de meest herkenbare leermiddelen uit het onderwijs van vroeger. Generaties kinderen leerden ermee over natuur, geschiedenis, aardrijkskunde, landbouw, verkeer en het dagelijks leven. Grote kleurrijke wandplaten hingen jarenlang centraal in het klaslokaal en maakten lessen levendig en begrijpelijk. De geschiedenis van de schoolplaat begint echter niet in Nederland, maar in het buitenland.
De eerste onderwijsplaten in Europa
Al in de negentiende eeuw ontstonden in Duitsland de eerste grote onderwijswandplaten voor klassikaal onderwijs. Pedagogen ontdekten dat kinderen beter leerden door niet alleen te luisteren, maar ook te kijken. Dit zogenaamde aanschouwingsonderwijs vormde de basis van veel moderne onderwijsmethoden.
Duitse scholen gebruikten grote illustraties van:
- dieren en planten;
- anatomie;
- kaarten;
- ambachten;
- en historische scènes.
Duitsland liep in die periode voorop op het gebied van onderwijsvernieuwing en druktechniek. Veel ideeën en technieken vonden later hun weg naar andere Europese landen, waaronder Nederland.
De opkomst van Nederlandse schoolplaten
In Nederland kwamen schoolplaten vooral vanaf het midden van de negentiende eeuw in gebruik. Door veranderingen in het lager onderwijs ontstond behoefte aan duidelijke visuele hulpmiddelen voor grote groepen leerlingen.
Bekende Nederlandse uitgeverijen zoals:
- J.B. Wolters;
- Noordhoff;
- Thieme;
- en Malmberg
ontwikkelden complete series schoolplaten voor scholen in heel Nederland.
Onderwerpen varieerden van:
- vaderlandse geschiedenis;
- natuuronderwijs;
- landbouw;
- koloniale onderwerpen;
- en Bijbelverhalen.
Beroemde illustratoren
In de eerste helft van de twintigste eeuw groeiden verschillende illustratoren uit tot echte klassiekers binnen het Nederlandse onderwijs.
Bekende namen zijn onder andere:
- M.A. Koekkoek;
- Cornelis Jetses;
- Johan Herman Isings;
- en Jetses’ tijdgenoten zoals W.G. van de Hulst illustratoren.
Hun platen stonden bekend om:
- grote artistieke kwaliteit;
- sfeervolle details;
- realistische natuurweergaven;
- en herkenbare historische taferelen.
Voor veel Nederlanders bepalen deze illustraties nog steeds het beeld van het onderwijs van vroeger.
Schoolplaten wereldwijd
Niet alleen Nederland kende schoolplaten. Ook in landen zoals:
- Duitsland;
- België;
- Frankrijk;
- Engeland;
- Scandinavië;
- en de Verenigde Staten
werden onderwijsplaten gebruikt.
Iedere regio ontwikkelde daarbij een eigen stijl. Duitse platen waren vaak technisch en wetenschappelijk zeer nauwkeurig, terwijl Franse en Engelse platen regelmatig een meer artistieke uitstraling hadden.
Van lesmateriaal naar erfgoed
Vanaf de jaren zestig verdwenen veel schoolplaten langzaam uit het klaslokaal. Nieuwe media zoals schooltelevisie, dia’s, overheadprojectors en later computers namen hun plaats over.
Toch verdwenen de platen niet helemaal. Tegenwoordig worden oude schoolplaten gewaardeerd als:
- cultureel erfgoed;
- illustratiekunst;
- verzamelobject;
- en nostalgische wanddecoratie.
Musea, verzamelaars en liefhebbers bewaren duizenden originele platen die een uniek beeld geven van onderwijs, kunst en maatschappij van vroeger.