Leren met schoolplaten in het klaslokaal

Schoolplaten waren jarenlang één van de belangrijkste hulpmiddelen in het Nederlandse onderwijs. In een tijd zonder televisie of computers leerden kinderen door samen naar grote wandillustraties te kijken. De meester of juf gebruikte de platen om geschiedenis, natuur, aardrijkskunde en andere onderwerpen zichtbaar te maken voor de hele klas. Hoewel schoolplaten tegenwoordig grotendeels vervangen zijn door digiborden en digitale schermen, leeft het principe van visueel onderwijs nog altijd voort in het moderne klaslokaal.

Onderwijs van vroeger

Wie terugdenkt aan het onderwijs van vroeger, denkt vaak aan:

• houten schoolbanken,
• krijtborden,
• inktpotjes,
• leesplankjes,
• en grote schoolplaten aan de muur.

Meer dan honderd jaar lang vormden schoolplaten een vast onderdeel van het Nederlandse klaslokaal. Ze hingen voor in de klas en brachten geschiedenis, natuur, aardrijkskunde en het dagelijks leven zichtbaar tot leven voor generaties schoolkinderen.

In een tijd zonder:

• televisie,
• computers,
• internet,
• of digitale schermen

waren schoolplaten één van de belangrijkste visuele hulpmiddelen in het onderwijs.

Het klaslokaal van vroeger

Het onderwijs van vroeger was sterk:

klassikaal

De meester of juf stond voor de klas en gaf les aan alle leerlingen tegelijk. Kinderen zaten vaak in nette rijen achter houten banken terwijl de leerkracht uitleg gaf vanaf:

• het schoolbord,
• een wandkaart,
• of een grote schoolplaat.

Tijdens de les werd een plaat aan een haak gehangen of uitgerold voor de klas. Daarna begon het kijken, luisteren en vertellen.

De leerkracht wees:

• details aan;
• stelde vragen;
• vertelde verhalen;
• en gebruikte de afbeelding als uitgangspunt voor de les.

Leren door te kijken

Schoolplaten waren onderdeel van het zogenaamde:

aanschouwingsonderwijs

Hierbij ging men ervan uit dat kinderen beter leren wanneer zij iets kunnen:

• zien,
• observeren,
• vergelijken,
• en herkennen.

Een afbeelding maakte onderwerpen begrijpelijker en hielp kinderen om:

• informatie beter te onthouden;
• verbanden te leggen;
• en zich een voorstelling van de wereld te maken.

Voor veel leerlingen waren schoolplaten de eerste kennismaking met:

• verre landen;
• historische gebeurtenissen;
• wilde dieren;
• of het leven in andere tijden.

Onderwerpen in de klas

Vrijwel ieder vak had zijn eigen schoolplaten.

Kinderen leerden over:

• Romeinen en Vikingen;
• boerderijen en seizoenen;
• vogels, vissen en insecten;
• bergen, rivieren en wereldkaarten;
• en Bijbelverhalen.

Sommige platen waren zeer gedetailleerd. Leerlingen konden minutenlang kijken naar:

• kleine figuren;
• dieren;
• huizen;
• landschappen;
• schepen;
• en verborgen details.

Daardoor werd leren niet alleen luisteren, maar ook ontdekken.

De rol van de meester of juf

De schoolplaat werkte vooral dankzij de manier waarop de leerkracht ermee lesgaf.

Een meester vertelde bijvoorbeeld:

• wat er op de afbeelding gebeurde;
• waarom iets belangrijk was;
• en welke details leerlingen moesten bekijken.

Vaak ontstonden klassengesprekken waarbij kinderen:

• vragen stelden;
• antwoorden gaven;
• en samen naar de afbeelding keken.

Daardoor waren schoolplaten niet alleen decoratie, maar echte hulpmiddelen voor interactief onderwijs.

Grote platen voor grote klassen

De schoolplaten werden speciaal ontworpen voor grote groepen leerlingen.

Daarom waren zij:

• groot van formaat;
• kleurrijk;
• duidelijk zichtbaar;
• en stevig uitgevoerd.

Veel platen werden gedrukt op:

• dik papier;
• verstevigd met linnen;
• en voorzien van houten ophanglatten.

Ze moesten jarenlang meegaan in drukke klaslokalen.

Een wereld zonder schermen

Vandaag zijn kinderen gewend aan:

• bewegende beelden;
• tablets;
• internet;
• en digitale animaties.

Maar vroeger waren beelden zeldzaam.

Juist daarom maakten schoolplaten zoveel indruk. Voor veel kinderen vormden zij:

• een venster op de wereld;
• een bron van fantasie;
• en soms zelfs een eerste kennismaking met kunst.

De combinatie van:

• formaat,
• kleur,
• illustratie,
• en verhaal

zorgde ervoor dat veel leerlingen de platen hun hele leven bleven herinneren.

Discipline en aandacht

Het onderwijs van vroeger kende vaak meer:

• rust;
• discipline;
• en klassikale aandacht.

Wanneer een schoolplaat werd opgehangen, keek de hele klas naar dezelfde afbeelding. Er waren:

• geen meldingen;
• geen filmpjes;
• geen afleiding van schermen.

Het tempo van de les lag lager en kinderen kregen meer tijd om echt te kijken en details te ontdekken.

Schoolplaten als herinnering

Voor veel mensen roepen oude schoolplaten direct herinneringen op aan:

• de geur van krijt;
• houten vloeren;
• het geluid van schoolbanken;
• en de stem van de meester voor de klas.

De platen zijn daardoor niet alleen onderwijsobjecten geworden, maar ook:

• nostalgische herinneringen;
• cultuurhistorische documenten;
• en symbolen van het onderwijs van vroeger.