Restauratie van oude schoolplaten

Veel oude schoolplaten zijn kwetsbaar geworden door ouderdom, gebruik en beschadigingen. Restauratie helpt om dit bijzondere onderwijs-erfgoed te behouden. Daarbij wordt gewerkt aan zowel fysieke restauratie — zoals papierherstel en conservering — als digitale restauratie via scans, kleurherstel en reconstructie. Door schoolplaten zorgvuldig te restaureren en digitaal vast te leggen blijft een belangrijk onderdeel van de Nederlandse onderwijs- en illustratiegeschiedenis behouden voor toekomstige generaties.

Het bewaren van kwetsbaar onderwijs-erfgoed

Veel oude schoolplaten hebben tientallen jaren in klaslokalen gehangen. Ze werden:

• opgerold;
• verhuisd;
• intensief gebruikt;
• blootgesteld aan zonlicht;
• en vaak opgeslagen op zolders, in kelders of oude schoolgebouwen.

Daardoor zijn veel originele schoolplaten vandaag kwetsbaar geworden. Scheuren, verkleuringen, vochtplekken en beschadigingen komen veel voor. Restauratie speelt daarom een belangrijke rol in het behoud van dit bijzondere onderwijs- en cultuurhistorische erfgoed.

Binnen het online museum is aandacht voor zowel:

• fysieke restauratie;
• als digitale restauratie van schoolplaten.

Waarom restauratie belangrijk is

Schoolplaten zijn meer dan oude afbeeldingen. Zij vormen:

• historische documenten;
• voorbeelden van illustratiekunst;
• en tastbare herinneringen aan het onderwijs van vroeger.

Wanneer een plaat verloren gaat, verdwijnt vaak ook:

• informatie over de illustrator;
• oude druktechnieken;
• uitgeversgeschiedenis;
• en een stukje onderwijsverleden.

Restauratie helpt om deze objecten te behouden voor toekomstige generaties.

Veelvoorkomende beschadigingen

Oude schoolplaten kunnen beschadigd raken door:

• ouderdom;
• vocht;
• schimmel;
• zonlicht;
• stof;
• nicotine;
• insecten;
• en intensief gebruik in klaslokalen.

Veel voorkomende problemen zijn:

• scheuren in het papier;
• loslatend linnen;
• verkleurde drukinkt;
• kromtrekken;
• beschadigde houten ophanglatten;
• en vouwen of slijtage langs de randen.

Sommige platen zijn bovendien meerdere keren gerepareerd met:

• plakband;
• lijm;
• of niet-originele materialen

die later juist extra schade veroorzaken.

Fysieke restauratie van schoolplaten

Bij fysieke restauratie probeert men een schoolplaat zoveel mogelijk in originele staat te behouden of te herstellen.

Dat gebeurt vaak zeer voorzichtig, omdat oude platen kwetsbaar zijn.

Restauratoren kunnen onder andere werken aan:

• het herstellen van scheuren;
• het reinigen van papier;
• het verwijderen van oude lijmresten;
• het verstevigen van linnen;
• en het conserveren van druklagen en kleuren.

Soms worden:

• houten ophanglatten vervangen;
• beschadigde delen opnieuw verstevigd;
• of ontbrekende stukken aangevuld met restauratiepapier.

Professionele restauratie vraagt kennis van:

• papier;
• druktechnieken;
• verfsoorten;
• en historische materialen.

 

Restaureren of conserveren?

Bij erfgoedrestauratie gaat het niet altijd om “mooi nieuw maken”.

Vaak is:

conserveren

belangrijker dan volledig herstellen.

Kleine gebruikssporen zoals:

• vouwen;
• slijtage;
• of verkleuring

vertellen namelijk ook iets over de geschiedenis van de schoolplaat en het gebruik in het klaslokaal.

Daarom proberen restauratoren meestal:

• de originele uitstraling te behouden;
• en verdere schade te voorkomen.

 

Digitale restauratie van schoolplaten

Naast fysieke restauratie wordt:

digitale restauratie

steeds belangrijker.

Veel schoolplaten worden tegenwoordig:

• gescand;
• gefotografeerd;
• en digitaal bewerkt

om beschadigingen visueel te herstellen.

Digitale restauratie kan helpen bij:

• kleurherstel;
• het verwijderen van vlekken;
• het reconstrueren van ontbrekende delen;
• het rechtzetten van vervormingen;
• en het zichtbaar maken van vervaagde details.

Hierdoor kunnen schoolplaten:

• digitaal worden bewaard;
• opnieuw worden bestudeerd;
• of als reproductie worden getoond zonder het kwetsbare origineel te beschadigen.

Het belang van hoge resolutie scans

Voor digitaal behoud zijn:

hoge resolutie scans

van groot belang.

Hiermee kunnen:

• kleine details;
• penseelstructuren;
• drukpunten;
• en oude beschadigingen

nauwkeurig worden vastgelegd.

Digitale archivering helpt bovendien om informatie te bewaren wanneer een originele schoolplaat in de toekomst verder achteruitgaat.

Restauratie als erfgoedwerk

Restauratie van schoolplaten is een vorm van:

cultureel erfgoedbehoud

Het gaat niet alleen om het herstellen van papier, maar ook om:

• het bewaren van illustratiekunst;
• onderwijsverhalen;
• historische druktechnieken;
• en visuele cultuur.

Iedere gerestaureerde schoolplaat draagt bij aan het behoud van een stukje Nederlandse onderwijsgeschiedenis.

Samenwerking met verzamelaars en restauratoren

Veel kennis over restauratie bevindt zich bij:

• verzamelaars;
• papierrestauratoren;
• archieven;
• musea;
• en grafische specialisten.

Daarom wil het online museum samenwerken met mensen en organisaties die ervaring hebben met:

• conservering;
• papierherstel;
• digitalisering;
• en historisch drukwerk.

Ook vrijwilligers kunnen helpen bij:

• documentatie;
• digitalisering;
• en het signaleren van bijzondere of beschadigde platen.