Onderzoek 1

Op jacht naar de oorsprong van twee schoolplaten van August Specht

Bij het Schoolplatenmuseum vinden wij het belangrijk om niet alleen schoolplaten te verzamelen, maar ook hun verhaal te achterhalen. Soms blijkt dat eenvoudig. Soms verandert een onderzoek in een ware speurtocht. Dit onderzoek naar twee ogenschijnlijk onbekende natuurplaten is daar een mooi voorbeeld van.

De platen weken af van veel bekende schoolplaten. Er waren geen stokken aanwezig, de afmetingen kwamen niet overeen met de gebruikelijke wandplaten en nergens stond een illustrator of uitgever vermeld.

Dat maakte de herkomst onzeker.

Eerste hypothese: een Nederlandse serie?

Omdat de onderwerpen sterk deden denken aan bekende natuurplaten, onderzochten wij eerst een mogelijke relatie met de Nederlandse illustrator M.A. Koekkoek. Ook werden oude toelichtingsboekjes geraadpleegd en verschillende natuurseries met elkaar vergeleken.

Hoewel sommige onderwerpen overeenkomsten vertoonden, bleek al snel dat de afbeeldingen zelf niet overeenkwamen met de bekende Koekkoek-platen.

Deze hypothese werd uiteindelijk verlaten.

De doorbraak

Tijdens het onderzoek werd de website van verzamelaar en documentalist CollectionTrade geraadpleegd:

Daar werd een vrijwel vergeten serie gevonden:

"Biologisch-geographische Charakterbilder aus allen Zonen"

Auteur:
Dr. Hugo Täuber

Illustrator:
August Specht

Nederlandse verspreiding:
Retel's Bureau voor Schoolinstallatie.

Exacte identificatie van de platen

Na vergelijking van de afbeeldingen bleek dat onze platen exact overeenkwamen met:

Amerika 10 – Naaldwoud in Noord-Amerika

en

Azië 15 – In het binnenland van Ceylon.

Hiermee kon de serie definitief worden vastgesteld.

Een tweede raadsel

Toch bleef één vraag over.

Volgens de documentatie van CollectionTrade hadden de originele platen een formaat van ongeveer 92 x 60 cm en verschenen zij zowel op papier als op linnen tussen houten stokken.

Onze exemplaren maten echter slechts ongeveer:

• 83,5 x 54 cm
• 83 x 54 cm

Na uitgebreid vergelijken van de marges en de beeldopbouw kwamen wij tot een interessante tussenconclusie:

De bekende afmetingen van 92 x 60 cm lijken waarschijnlijk het volledige wandplaatformaat inclusief witte marges en ophangsysteem te betreffen. Onze exemplaren tonen vermoedelijk uitsluitend de beeldplaat zonder deze extra marges.

Een alternatieve mogelijkheid is dat er naast de bekende wanduitvoering ook een kartonuitvoering heeft bestaan.

Definitief bewijs daarvoor hebben wij nog niet gevonden.

De Romeinse cijfers

De nummers XXVII en XXVIII vormden eveneens een raadsel.

Aanvankelijk werd gedacht dat dit mogelijk serienummers waren.

Na reconstructie van de volledige serie bleek echter dat deze nummering nergens voorkomt in de oorspronkelijke uitgave.

Onze conclusie:

De Romeinse cijfers zijn vrijwel zeker later aangebrachte inventarisnummers van een school, onderwijsinstelling of verzamelaar.

Eindresultaat

Na een onderzoek waarbij afbeeldingen, afmetingen, etiketten, distributiestickers, boekjes, catalogi en online verzamelcollecties werden vergeleken, konden wij de herkomst van beide platen vaststellen.

Definitieve identificatie

Plaat 1

• Amerika 10 – Naaldwoud in Noord-Amerika

Plaat 2

• Azië 15 – In het binnenland van Ceylon

Serie

• Biologisch-geographische Charakterbilder aus allen Zonen

Auteur

• Dr. Hugo Täuber

Illustrator

• August Specht

Nederlandse verspreiding

• Retel's Bureau voor Schoolinstallatie, Rijswijk.

Datering: circa 1910–1925.
De illustraties zijn vervaardigd door August Specht (1849–1923) en moeten daarom vóór 1923 zijn ontstaan. De Nederlandse verspreiding via Retel's Bureau voor Schoolinstallatie vond waarschijnlijk plaats in het interbellum (ca. 1920–1940). Definitieve uitgavejaren zijn voor deze exemplaren nog niet vastgesteld.

Dit onderzoek laat zien hoe belangrijk het is om verder te kijken dan de titel op een schoolplaat. Soms leidt een klein etiket op de achterkant naar een internationale speurtocht die uiteindelijk uitkomt bij een Duitse natuurserie van meer dan honderd jaar oud.

Dat is precies het soort onderzoek waar het Schoolplatenmuseum voor staat. Niet alleen bewaren, maar ook ontdekken.