Op de heide en bijplaat In de weide

Op de Heide – M.A. Koekkoek – dubbelzijdige originele schoolplaat

Op de Heide + Bijplaat In de Weide

Titel voorzijde: Op de Heide
Achterzijde: Bijplaat: In de Weide
Serie: Dieren in hun omgeving – Eerste serie: In ons land
Auteurs: L. Dorsman Czn., K.M. Knip en A. Mellink
Illustrator: M.A. Koekkoek
Uitgever: J.B. Wolters' Uitgevers-Maatschappij N.V.
Plaatsen op de uitgave: Groningen – Den Haag – Batavia
Onderwerp: Nederlandse heidefauna en anatomische bijzonderheden van dieren uit het weidelandschap
Periode: eerste helft 20e eeuw, vermoedelijk jaren 1930
Bijzonderheid: originele dubbelzijdige schoolplaat met twee verschillende onderwijsplaten

M.A. Koekkoeks Op de Heide behoort tot de bekende natuurhistorische schoolplaten uit de serie Dieren in hun omgeving. De platen werden ontworpen om kinderen niet alleen afzonderlijke dieren te leren herkennen, maar vooral te laten zien hoe dieren binnen hun natuurlijke leefomgeving samenleven. De serie werd samengesteld door L. Dorsman Czn., K.M. Knip en A. Mellink en uitgegeven door J.B. Wolters. Vergelijkbare geregistreerde exemplaren worden inderdaad aan deze serie en Koekkoek toegeschreven.

Op de Heide

Op de voorzijde ontvouwt zich een karakteristiek Nederlands heidelandschap. Aan de rand van het bos groeien grote varens, terwijl daarachter de bloeiende heide zich tot aan de horizon uitstrekt. Tussen de begroeiing heeft Koekkoek verschillende dieren verwerkt die leerlingen tijdens de natuurkundeles moesten leren ontdekken en herkennen.

Opvallend zijn onder meer de slang en hagedis, maar ook een sprinkhaan, vlinders, kevers en andere kleine dieren. Juist de manier waarop Koekkoek deze dieren in het landschap plaatste, maakt zijn schoolplaten zo aantrekkelijk. Het zijn geen losse natuurkundige afbeeldingen: het landschap vormt één samenhangend leefgebied.

De plaat draagt bovenaan het later aangebrachte nummer 65.

Een bijzondere achterzijde: Bijplaat In de Weide

Dit exemplaar is extra interessant omdat de achterzijde niet blanco is. Daar bevindt zich een geheel andere onderwijsplaat: Bijplaat: In de Weide.

Deze bijplaat vormde een verdieping op het natuuronderwijs. In plaats van een landschap zien we afzonderlijke anatomische en biologische details. Afgebeeld zijn onder andere het skelet en de gespecialiseerde graafpoot van een mol, een langpootmug met ontwikkelingsstadia en de zwemvoet en snavel van een eendachtige vogel. Ook het gangenstelsel en nest van de mol worden in doorsnede behandeld.

De twee zijden illustreren daardoor prachtig hoe het aanschouwingsonderwijs werkte: op de ene plaat zag het kind dieren in hun natuurlijke omgeving, terwijl de bijplaat gelegenheid gaf hun lichaamsbouw, ontwikkeling en aanpassingen nader te bestuderen.

Dit exemplaar verkeert in een redelijke, authentieke verzamelstaat

Zichtbare gebreken / gebruikerssporen

• Duidelijke ouderdoms- en gebruikssporen aan beide zijden.
• Slijtage en beschadigingen aan de hoeken en randen.
• Plaatselijk verlies en beschadiging van de kartonnen rand.
• Verkleuring en lichte vervuiling passend bij de leeftijd.
• Kleine vlekken, krasjes en oppervlakkige beschadigingen.
• Ophanggaten en oude bevestigingen zichtbaar.
• Aan de bovenzijde van Op de Heide is het nummer 65 aangebracht.
• De achterzijde vertoont eveneens duidelijke gebruikssporen.
• De plaat is duidelijk jarenlang daadwerkelijk als onderwijsmateriaal gebruikt.

Positieve punten

• Dubbelzijdig: twee verschillende historische onderwijsplaten in één object.
• De hoofdafbeelding van Op de Heide is vrijwel volledig bewaard.
• De kleuren van Koekkoeks illustratie zijn nog aantrekkelijk.
• Ook de anatomische bijplaat op de achterzijde is grotendeels compleet en goed leesbaar.
• Originele uitgevers- en seriegegevens zijn aanwezig.
• Sterke decoratieve uitstraling.
• Interessant voor zowel verzamelaars van schoolplaten als liefhebbers van M.A. Koekkoek en historische natuurillustraties.

Juist de combinatie van M.A. Koekkoeks sfeervolle heidelandschap aan de voorzijde en de wetenschappelijke bijplaat aan de achterzijde maakt dit een bijzonder tastbaar overblijfsel van het Nederlandse natuuronderwijs uit de eerste helft van de twintigste eeuw.