Pl. 44. Krybdyr Slanger. - Dybdahl's Zoologiske Wandplaten
Een fascinerende schoolplaat over slangen van Peter Dybdahl
De schoolplaat Pl. 44. Krybdyr. Slanger behoort tot de indrukwekkende reeks Dybdahls Zoologiske Wandplater, een omvangrijke serie van 64 zoologische schoolplaten die vanaf 1881 werd ontwikkeld door de Noorse onderwijzer, auteur en illustrator Peter Dybdahl. De serie werd ontworpen voor het natuuronderwijs op Noorse scholen en groeide uit tot een van de bekendste Scandinavische educatieve wandplatenseries uit de late negentiende en vroege twintigste eeuw.
Binnen de serie behoort deze plaat tot de vierde afdeling, die gewijd is aan reptielen en amfibieën. Pl. 44 behandelt specifiek de slangen en laat zien hoe deze bijzondere diergroep anatomisch is opgebouwd.
Wat is er op de schoolplaat afgebeeld?
Op de schoolplaat zijn verschillende onderdelen van de anatomie van slangen weergegeven. Centraal staat een volledig afgebeelde slang, terwijl daaromheen diverse details van de kop, schubben en bek zijn afgebeeld.
Bijzonder zijn de gedetailleerde afbeeldingen van de geopende slangenbek met giftanden en de verschillende kopvormen. Ook wordt aandacht besteed aan de plaatsing van de schubben op de kop. Juist deze details waren voor biologen en leerlingen belangrijk, omdat veel slangensoorten onderling worden onderscheiden op basis van de vorm van de kop en de ligging van de schubben.
De schoolplaat was daarom niet alleen bedoeld om leerlingen kennis te laten maken met slangen, maar ook om hen te leren observeren en vergelijken.
Peter Dybdahl en zijn passie voor natuuronderwijs
Peter Dybdahl was veel meer dan alleen illustrator. Hij was jarenlang directeur van de Søndre Trondhjems Amtsskole en schreef daarnaast diverse leerboeken over anatomie, gezondheidsleer en dierkunde. Vanaf 1881 werkte hij aan zijn grote zoologische wandplatenproject, waarvoor hij later zowel in Noorwegen als in Engeland werd onderscheiden.
Recent onderzoek naar zijn leven heeft bovendien aangetoond dat Dybdahl een brede belangstelling had voor anatomie, zoölogie en natuurwetenschap.
Zijn schoolplaten laten zien dat hij onderwijs niet zag als het uit het hoofd leren van feiten, maar als het zorgvuldig bestuderen van de natuur.
Onderdeel van een complete zoologische reeks
Pl. 44 Krybdyr Slanger maakt deel uit van een complete serie van 64 schoolplaten. De reeks behandelde vrijwel het gehele dierenrijk, van zoogdieren en vogels tot reptielen, vissen en ongewervelde dieren.
De platen werden systematisch ingedeeld in afdelingen, zodat zij samen een volledige cursus dierkunde vormden.
Binnen de afdeling reptielen en amfibieën verschenen onder meer ook platen over schildpadden, krokodillen, hagedissen en amfibieën.
De slangenschoolplaat vormt daardoor een belangrijk onderdeel van Dybdahls bredere visie op natuuronderwijs.
Uitgever, druktechniek en datering
De oorspronkelijke Noorse uitgaven van Dybdahls schoolplaten verschenen vermoedelijk al vanaf circa 1881. De serie werd gedurende meerdere decennia uitgegeven door verschillende Scandinavische uitgevers, waaronder A. Bruns Bokhandels Forlag te Trondhjem en later H. Aschehoug & Co. Ook andere uitgevers in onder meer Nederland en Zweden brachten later eigen uitgaven op de markt.
De platen werden vervaardigd met behulp van lithografie, een druktechniek die uitermate geschikt was voor gedetailleerde natuurhistorische illustraties. Afhankelijk van de uitgever en drukperiode kunnen kleine verschillen tussen exemplaren voorkomen.
Voor dit specifieke exemplaar is momenteel geen exact uitgavejaar bekend. Zonder aanvullende documentatie kan alleen worden vastgesteld dat de plaat waarschijnlijk stamt uit de periode tussen het einde van de negentiende eeuw en de eerste helft van de twintigste eeuw.
Is deze schoolplaat een verzamelobject?
Originele Dybdahl-schoolplaten worden tegenwoordig steeds meer gewaardeerd door verzamelaars van historisch onderwijsmateriaal, natuurhistorische objecten en Scandinavisch erfgoed.
Goed bewaarde exemplaren met originele ophanging en beperkte beschadigingen zijn aanzienlijk schaarser geworden dan vroeger.
Platen over reptielen behoren bovendien vaak tot de meer gezochte onderwerpen binnen de serie.
Slangen spreken al generaties lang tot de verbeelding en combineren wetenschappelijke nauwkeurigheid met een sterk decoratief karakter.
Een bijzonder stuk Noors onderwijserfgoed
Pl. 44 Krybdyr Slanger laat zien hoe natuuronderwijs rond 1900 werd gegeven. In een tijd zonder digitale hulpmiddelen gebruikten leerkrachten grote wandplaten om leerlingen de dierenwereld letterlijk voor ogen te brengen.
Meer dan een eeuw later is deze schoolplaat nog altijd indrukwekkend. Niet alleen vanwege de fraaie illustraties, maar vooral omdat zij een tastbare herinnering vormt aan het natuuronderwijs van vroeger en aan het levenswerk van Peter Dybdahl. Daarmee is deze schoolplaat niet alleen een decoratief object, maar ook een waardevol stuk Noors educatief erfgoed.