Langs de Bermen – natuur en milieueducatie langs de weg
Een schoolplaat uit het tijdperk van de milieubewustwording
Deze bijzondere schoolplaat "Langs de Bermen" behoort tot een serie educatieve platen die in de tweede helft van de twintigste eeuw werden ontwikkeld om kinderen bewust te maken van de relatie tussen mens, verkeer en natuur.
De plaat laat zien dat zelfs in een door mensen gedomineerd landschap – langs autowegen en bermen – een verrassend rijke planten- en dierenwereld voorkomt.
Centraal staat de boodschap dat ook ogenschijnlijk onbelangrijke stukjes natuur van grote ecologische waarde zijn.
De berm als leefgebied
Waar men vroeger vooral aandacht had voor bossen, heidevelden en natuurreservaten, ontstond vanaf de jaren zeventig steeds meer belangstelling voor de natuur in bermen en wegbermen.
Deze schoolplaat toont hoe bermen kunnen uitgroeien tot waardevolle leefgebieden voor talloze planten en dieren.
Afgebeeld zijn onder meer brem, grote klis, braam, dagkoekoeksbloem, margriet, zwart knoopkruid en avondkoekoeksbloem.
Deze planten vormen een belangrijke voedselbron voor insecten en bieden beschutting aan kleine zoogdieren en vogels.
Een rijk dierenleven langs de weg
De illustrator bracht eveneens een groot aantal diersoorten bijeen die in bermen en wegkanten voorkomen.
Zo zien we onder andere de haas, dwergspitsmuis, kortstaartveldmuis, zwarte kraai, leeuwerik, torenvalk en ekster.
Daarnaast zijn verschillende insecten afgebeeld, waaronder de citroenvlinder, sint-jacobsvlinder, groot koolwitje en mestkever.
Door deze combinatie van planten en dieren wordt duidelijk hoe nauw alle organismen met elkaar verbonden zijn.
Voor veel leerlingen vormde deze plaat een eerste kennismaking met ecologie en voedselketens.
Een waarschuwing tegen zwerfafval
Midden op de schoolplaat is een stapel weggegooid afval weergegeven, bestaande uit onder andere een autoband, olieblikjes, glas en verpakkingsmateriaal.
Boven het afval prijkt een rood gevarendriehoekje met de duidelijke waarschuwing:
"Laat niet voor het aangenaam verpozen wie leven moet in het gras de schillen en de dozen."
Deze tekst sluit aan bij de groeiende milieubeweging van de jaren zeventig en benadrukt dat menselijk gedrag directe gevolgen heeft voor de natuur.
Illustraties van John Rignall
Op verschillende plaatsen op de plaat is de signatuur van illustrator John Rignall zichtbaar.
Zijn heldere en natuurgetrouwe stijl maakte deze milieugerichte schoolplaten bijzonder geschikt voor gebruik in het basisonderwijs.
Door de combinatie van landschappen, dieren en botanische details wist hij complexe ecologische thema's op een toegankelijke wijze over te brengen.
Cultuurhistorisch erfgoed
Tegenwoordig vormen deze milieueducatieve schoolplaten waardevolle getuigen van een periode waarin milieubescherming steeds belangrijker werd binnen het Nederlandse onderwijs. Zij laten zien hoe scholen probeerden kinderen bewust te maken van natuurbehoud, vervuiling en de kwetsbaarheid van ecosystemen.
Daardoor is "Langs de Bermen" niet alleen een fraaie natuurplaat, maar ook een belangrijk document uit de geschiedenis van de milieueducatie in Nederland.