Schoolplaat In de Noordzee

Een blik op het verborgen leven onder de Nederlandse golven

Wanneer deze schoolplaat vroeger in een klaslokaal werd uitgerold, opende zich voor de leerlingen een wereld die vrijwel niemand ooit met eigen ogen had gezien. De zee was aanwezig aan de horizon, maar wat zich onder het wateroppervlak afspeelde bleef voor de meeste kinderen een mysterie.

Met de schoolplaat "In de Noordzee" bracht illustrator M.A. Koekkoek dat verborgen leven naar het klaslokaal.

Onderwateronderwijs in de eerste helft van de twintigste eeuw

De plaat maakte deel uit van de beroemde serie "Dieren in hun omgeving – Eerste serie: In ons land".

In plaats van losse dieren af te beelden, koos Koekkoek ervoor om soorten te tonen binnen hun natuurlijke leefomgeving. Daarmee liepen deze platen hun tijd vooruit. Niet het dier stond centraal, maar het ecosysteem waarin het leefde.

Voor duizenden Nederlandse schoolkinderen vormden deze platen hun eerste kennismaking met de natuurkunde, biologie en ecologie van eigen bodem.

Wat is er op de plaat "In de Noorzee" te zien?

De illustratie toont een levendige doorsnede van het Noordzeeleven.

Tussen de wuivende zeewieren zwemmen:

• haringen
• een schelvis
• kabeljauw
• platvissen
• een poon

Op de zeebodem zijn onder meer zichtbaar:

• een krab
• een heremietkreeft
• schelpdieren
• zeesterren

Op de achtergrond zweeft een kwal tussen de waterplanten.

Door deze combinatie van roofdieren, bodemleven en scholen vis ontstaat een natuurgetrouw beeld van het leven onder de Nederlandse kustwateren.

De bijplaat “In het Duin”

Aan de achterzijde bevindt zich de bijplaat "In het Duin".

Deze diende als aanvullende lesplaat en toont verschillende onderdelen van dieren die in het duingebied voorkomen.

Leerlingen leerden hiermee:

• bouw van insecten;
• ontwikkeling van vlinders;
• kenmerken van zoogdieren;
• anatomische details die op de hoofdplaat niet zichtbaar waren.

Hierdoor ontstond een compleet lessenpakket waarin waarnemen, herkennen en begrijpen centraal stonden.

M.A. Koekkoek als natuurillustrator

De naam M.A. Koekkoek behoort tot de bekendste namen uit de Nederlandse schoolplatenwereld.

Zijn werk werd geroemd vanwege:

• de natuurgetrouwe weergave;
• de rustige composities;
• de grote educatieve waarde;
• het vermogen om complexe natuurbeelden begrijpelijk te maken.

Generaties leerlingen hebben via zijn werk kennisgemaakt met de Nederlandse flora en fauna.

De illustraties zijn niet alleen educatief, maar worden tegenwoordig ook gewaardeerd als kunstwerken uit een verdwenen onderwijscultuur.

Uitgeverij J.B. Wolters Groningen – Batavia

De plaat werd uitgegeven door J.B. Wolters' Uitgeversmaatschappij N.V.

De vermelding "Groningen – Batavia" maakt deze uitgave bijzonder. Zij verwijst naar de periode waarin Wolters zowel in Nederland als in Nederlands-Indië actief was.

Schoolplaten met deze vermelding vormen tastbare herinneringen aan een belangrijk hoofdstuk uit de Nederlandse onderwijs- en uitgeefgeschiedenis.

Een schoolplaat met geschiedenis

Deze originele schoolplaat is meer dan een educatief hulpmiddel. Zij vertegenwoordigt een periode waarin natuuronderwijs nog werd gegeven met grote kleurrijke wandplaten die leerlingen meenamen naar werelden die zij anders nooit zouden zien.

Ondanks de zichtbare beschadigingen blijft dit een aantrekkelijk verzamelobject uit de beroemde Koekkoek-serie en een bijzonder document uit de geschiedenis van het Nederlandse onderwijs.