Beschermde Dieren – een schoolplaat over bedreigde Nederlandse diersoorten
Natuurbescherming als lesonderwerp
Deze indrukwekkende schoolplaat Beschermde Dieren laat zien hoe natuurbescherming vanaf de jaren zeventig een steeds belangrijkere plaats kreeg binnen het Nederlandse onderwijs. Op de plaat zijn tientallen beschermde inheemse diersoorten afgebeeld die destijds onder de Natuurbeschermingswet vielen. Leerlingen maakten zo niet alleen kennis met de Nederlandse fauna, maar leerden ook waarom bepaalde soorten bescherming nodig hadden.
De schoolplaat vormt daarmee een bijzonder tijdsdocument uit een periode waarin de zorg om het verdwijnen van planten- en diersoorten sterk toenam.
Van dolfijn tot vuursalamander
De afgebeelde dieren vertegenwoordigen verschillende diergroepen uit de Nederlandse natuur. Zo zien we onder meer de bruinvis, hamster, hazelmuis, vleermuizen, egel, moerasschildpad, ringslang, adder en gladde slang. Ook amfibieën zoals kikkers, padden en salamanders zijn opgenomen, evenals diverse beschermde vissoorten.
Door deze grote verscheidenheid bood de schoolplaat leerkrachten de mogelijkheid om in één oogopslag de rijkdom van de Nederlandse fauna te bespreken. Tegelijkertijd werd duidelijk dat veel van deze dieren kwetsbaar waren geworden door veranderingen in het landschap en menselijke activiteiten.
Een schoolplaat gebaseerd op de Natuurbeschermingswet
Bijzonder aan deze uitgave is de nauwe relatie met de Nederlandse wetgeving. Op de achterzijde zijn passages opgenomen uit het Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden met betrekking tot het Besluit beschermde inheemse diersoorten van 6 augustus 1973. De schoolplaat was daardoor niet alleen een biologisch leermiddel, maar ook een instrument om leerlingen bewust te maken van wettelijke bescherming van dieren.
In de toelichting wordt onder meer gewezen op bedreigingen zoals vervuiling, verstoring van leefgebieden, intensieve landbouw en het verzamelen of vangen van wilde dieren.
Onderwijs in een tijd van groeiend milieubewustzijn
De jaren zestig en zeventig vormden een keerpunt in de Nederlandse milieugeschiedenis. Door toenemende zorgen over waterverontreiniging, schaalvergroting in de landbouw en verlies van natuurgebieden ontstond een bredere maatschappelijke aandacht voor natuurbescherming.
Deze schoolplaat sluit naadloos aan bij die ontwikkeling. Voor veel leerlingen vormde zij een eerste kennismaking met begrippen als biodiversiteit, bedreigde soorten en wettelijke bescherming. Daarmee speelde de plaat een belangrijke rol in de vorming van natuurbewustzijn bij een hele generatie scholieren.
Wetenschappelijke nauwkeurigheid en educatieve waarde
De dieren zijn natuurgetrouw en met grote zorg afgebeeld. Niet alleen de uiterlijke kenmerken zijn duidelijk herkenbaar, ook verschillen tussen verwante soorten worden zichtbaar gemaakt. Hierdoor konden leerlingen soorten leren herkennen zonder dat zij deze in het veld hoefden tegen te komen.
Tegenwoordig wordt de schoolplaat niet alleen gewaardeerd vanwege haar educatieve betekenis, maar ook vanwege de fraaie illustraties en haar cultuurhistorische waarde. Zij vormt een tastbare herinnering aan de tijd waarin scholen een actieve rol speelden in de ontwikkeling van milieubewustzijn.
Een actueel erfgoedstuk
Hoewel deze schoolplaat inmiddels decennia oud is, heeft haar boodschap niets aan actualiteit verloren. Veel van de afgebeelde soorten staan nog altijd onder druk en natuurbehoud blijft een belangrijk maatschappelijk thema. Daardoor is Beschermde Dieren niet alleen een bijzonder stuk onderwijserfgoed, maar ook een blijvende oproep om zorgvuldig met de Nederlandse natuur om te gaan.