Aan de Hollandsche Waterlinie, 1672
Deze indrukwekkende schoolplaat voert de beschouwer terug naar het Rampjaar 1672, een van de meest dramatische jaren uit de Nederlandse geschiedenis. In dat jaar werd de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden aangevallen door meerdere vijanden tegelijk. Franse troepen onder leiding van koning Lodewijk XIV rukten op richting het hart van de Republiek en leken onstuitbaar.
De redding kwam uit onverwachte hoek: het water.
Op de afbeelding zien we bestuurders, officieren en militairen die de situatie langs de Hollandse Waterlinie bespreken. Achter hen strekt zich een onder water gezet landschap uit. Door dijken door te steken en sluizen te openen werden grote gebieden bewust onder water gezet. Hierdoor ontstond een onbegaanbaar gebied voor vijandelijke legers. Het water was te diep om doorheen te waden en te ondiep om met schepen te bevaren.
De Waterlinie vormde daarmee een unieke Nederlandse verdedigingsstrategie die eeuwenlang van groot belang zou blijven.
Zoals vaker in zijn werk slaagde J.H. Isings erin geschiedenis tastbaar te maken. De rijk uitgewerkte kostuums, de zorgvuldig weergegeven bewapening en de karakteristieke houding van de afgebeelde personen geven de scène een levendige en overtuigende uitstraling. De kijker krijgt niet alleen een beeld van een historische gebeurtenis, maar ook van de sfeer en spanning die moet hebben geheerst tijdens deze cruciale dagen.
Op de achtergrond zijn overstroomde polders zichtbaar, terwijl kleine boten zich een weg banen door het geïnundeerde landschap. Juist deze details maken de plaat bijzonder waardevol als onderwijsillustratie. Generaties Nederlandse schoolkinderen kregen via dergelijke beelden voor het eerst inzicht in belangrijke gebeurtenissen uit de vaderlandse geschiedenis.
Over de illustrator: J.H. Isings
Jan Hendrik Isings (1884–1977) behoort tot de bekendste historische illustratoren die Nederland heeft voortgebracht. Zijn schoolplaten bepaalden gedurende tientallen jaren het beeld dat leerlingen kregen van de Nederlandse geschiedenis.
Isings stond bekend om zijn grondige historische research. Hij bestudeerde oude prenten, schilderijen, kledingstukken, wapens en archiefmateriaal voordat hij een compositie maakte. Daardoor bezitten zijn schoolplaten een opvallend hoge historische geloofwaardigheid.
Zijn werk werd uitgegeven door J.B. Wolters en hing in duizenden Nederlandse klaslokalen. Tot op de dag van vandaag behoren Isings-platen tot de meest verzamelde historische schoolplaten van Nederland.
Cultuurhistorische betekenis
De Hollandse Waterlinie geldt wereldwijd als een uniek voorbeeld van watermanagement gecombineerd met militaire strategie. Nergens anders werd water op zo'n grote schaal ingezet als verdedigingsmiddel.
Deze schoolplaat documenteert niet alleen een belangrijk moment uit de Nederlandse geschiedenis, maar vertelt tevens het verhaal van de eeuwenlange strijd van Nederland tegen zowel vijanden als het water zelf.
Daardoor heeft deze plaat waarde als:
- onderwijsobject;
- historisch document;
- erfgoedstuk;
- decoratief verzamelobject;
representatief werk uit de Nederlandse schoolplaattraditie.