Pl. 46. Nögenhudede Skelet og fodformer. - Dybdahl's Zoologiske Wandp
Een zeldzame blik op de anatomie van amfibieën
De schoolplaat Pl. 46. Nögenhudede. Skelet og fodformer behoort tot de beroemde reeks Dybdahl's Zoologiske Wandplater, een omvangrijke serie Noorse zoologische schoolplaten ontworpen door de Noorse onderwijzer, auteur en natuuronderzoeker Peter Dybdahl. Deze reeks werd vanaf de late negentiende eeuw op Noorse scholen gebruikt voor het onderwijs in dierkunde en natuurhistorie. De volledige serie bestond uit maar liefst 64 verschillende wandplaten.
Deze bijzondere plaat behandelt de groep die op de schoolplaat wordt aangeduid als Nögenhudede, letterlijk "naakthuidigen". Daarmee worden de amfibieën bedoeld, dieren met een dunne, vochtige huid zoals kikkers, padden en salamanders.
Wat is er op deze schoolplaat afgebeeld?
Centraal op de schoolplaat zien we het skelet van een kikker. Daaromheen zijn verschillende poot- en voetvormen afgebeeld, evenals een larvale vorm van een amfibie. De plaat laat zien hoe sterk de ledematen van amfibieën gespecialiseerd zijn voor springen, zwemmen en voortbewegen op het land.
De combinatie van een volledig skelet met afzonderlijke anatomische details was kenmerkend voor Dybdahls onderwijsmethode. Leerlingen leerden niet alleen hoe een dier eruitzag, maar ook hoe het lichaam functioneerde.
Juist deze combinatie van anatomie en vergelijkende dierkunde maakt deze schoolplaat wetenschappelijk interessant.
Peter Dybdahl en het Noorse natuuronderwijs
Peter Dybdahl was niet alleen illustrator, maar vooral een bevlogen docent en wetenschapper. Hij was jarenlang directeur van de Søndre Trondhjems Amtsskole en publiceerde daarnaast leerboeken over anatomie, gezondheidsleer en zoölogie. Zijn grote doel was om natuuronderwijs voor leerlingen inzichtelijk en visueel aantrekkelijk te maken.
Uit recent onderzoek naar Dybdahls leven blijkt bovendien dat hij zich intensief bezighield met anatomie, zoölogie en natuurstudie. Zijn wandplaten vormen daardoor niet alleen onderwijsmateriaal, maar ook een weerspiegeling van de wetenschappelijke kennis van zijn tijd.
Onderdeel van Dybdahls complete zoologische serie
Pl. 46 maakt deel uit van de grote reeks Dybdahls Zoologiske Plancher. Binnen deze serie werden vrijwel alle belangrijke diergroepen behandeld: zoogdieren, vogels, reptielen, amfibieën, vissen, insecten en anatomische onderwerpen. De platen waren bedoeld om gezamenlijk een volledig overzicht van het dierenrijk te geven.
De nummering van deze schoolplaat laat zien dat de serie systematisch was opgebouwd. Leerkrachten konden de platen gebruiken als een complete cursus dierkunde voor de klas.
Uitgever, druktechniek en ouderdom
De oorspronkelijke Noorse uitgaven van Dybdahls schoolplaten verschenen waarschijnlijk al vanaf ongeveer 1880. De serie bleef vervolgens gedurende vele tientallen jaren in gebruik en werd later ook opnieuw uitgegeven. Oorspronkelijke Noorse uitgevers waren onder meer A. Bruns Bokhandels Forlag te Trondhjem en later H. Aschehoug & Co.. De platen werden gedrukt met behulp van lithografie door verschillende Noorse drukkerijen.
Voor dit specifieke exemplaar van Pl. 46 Nögenhudede Skelet og fodformer is op basis van de beschikbare gegevens geen exact uitgavejaar vast te stellen. Zonder aanvullende documentatie of een gedateerde catalogus kan slechts worden gesteld dat deze plaat waarschijnlijk dateert uit de periode tussen het einde van de negentiende eeuw en de eerste decennia van de twintigste eeuw.
- de algehele conditie;
- de aanwezigheid van originele ophangvoorzieningen;
- de mate van verkleuring of beschadiging;
- de zeldzaamheid van het onderwerp.
Is deze schoolplaat een verzamelobject?
Ja. Originele Dybdahl-schoolplaten worden tegenwoordig door verzamelaars van schoolplaten, natuurhistorische objecten en educatief erfgoed steeds meer gewaardeerd. Vooral anatomische platen zoals deze zijn geliefd vanwege hun wetenschappelijke uitstraling en decoratieve kracht.
Hoewel Dybdahl-platen oorspronkelijk in grotere aantallen voor scholen werden geproduceerd, zijn goed bewaarde exemplaren tegenwoordig aanzienlijk minder algemeen. De verzamelwaarde wordt sterk bepaald door factoren zoals:
Anatomische en skeletplaten behoren vaak tot de meest gewilde onderwerpen binnen de serie.
Een museumstuk uit het Noorse klaslokaal
Pl. 46 Nögenhudede Skelet og fodformer laat prachtig zien hoe natuuronderwijs rond 1900 werd gegeven. In een tijd zonder digitale middelen vormden grote wandplaten het belangrijkste visuele hulpmiddel in de klas.
Meer dan honderd jaar later vertelt deze schoolplaat nog altijd een fascinerend verhaal over onderwijs, wetenschap en illustratiekunst. Daarmee vormt zij niet alleen een decoratief object, maar ook een waardevol stuk Noors onderwijserfgoed dat een bijzondere plaats verdient binnen iedere collectie historische schoolplaten.